چهارشنبه ۰۶ بهمن ۱۳۹۵

تبلیغات

اختصاصي دانش روز:

هفته کاهش اثرات بلایای طبیعی

danesheroz1 مهر ۱۷, ۱۳۹۲ ۰
هفته کاهش اثرات بلایای طبیعی

دانش روز: در هفته کاهش اثرات بلایای طبیعی هستیم که از سوی مدیریت بحران کشور و به منظور به حداقل رساندن خطرات بلایای طبیعی نامگذارى شده است

به گزارش دانش روز، یکی از این بلایای طبیعی زلزله است و با توجه به اینکه مناطق زلزله خیز در وسعت زیادی در سطح زمین وجود دارد نیازمند مدیریت این بحران و بلای طبیعی است که به این مهم می پردازیم:

زلزله :

زلزله لرزش و جنبش زمین است که به علّت آزاد شدن انرژی ناشی از گسیختگی سریع در گسلهای پوستهٔ زمین در مدّتی کوتاه روی می‌دهد. محلّی که منشأ زمین‌لرزه است و انرژی از آنجا خارج می‌شود را کانون ژرفی، و نقطهٔ بالای کانون در سطح زمین را مرکز سطحی زمین‌لرزه گویند. پیش از وقوع زمین‌لرزهٔ اصلی معمولاً زلزله‌های نسبتاً خفیف‌تری در منطقه روی می‌دهد که به پیش‌لرزه معروفند. به لرزشهای بعدی زمین‌لرزه نیز پس‌لرزه گویند که با شدّت کمتر و با فاصلهٔ زمانی گوناگون میان چند دقیقه تا چند ماه رخ می‌دهند. زمین‌لرزه به سه صورت عمودی، افقی و موجی بوقوع می‌رسد که نوع آخر از شایعترین آنهاست.

زمین لرزه نتیجهٔ رهایی ناگهانی انرژی از داخل پوسته زمین است که امواج ارتعاشی را ایجاد می‌کند. زمین لرزه‌ها توسط دستگاه زلزله سنج یا لرزه نگار ثبت می‌شوند. مقدار بزرگی یک زلزله (ریشتر) طبق قرارداد گزارش می‌شود که بیان کننده انرژی آزاد شده می باشد، زلزله‌های کوچکتر از شدت ۳ اغلب غیر محسوس و بزرگتر از ۷ خسارت‌های جدی را به بار می‌آورند. شدت لرزه با روش اصلاح شدهٔ مرکالی اندازه‌گیری می‌شود که مبین آثار زلزله بر روی زمین است و مقیاس آن ۱ تا ۱۴ می باشد.

در نزدیکی سطح زمین، زلزله به صورت ارتعاش یا گاهی جابجایی زمین نمایان می‌شود. زمانی که مرکز زمین‌لرزه در داخل دریا باشد، در صورت تغییر شکل زیاد و سریع بستر دریا باعث ایجاد سونامی می‌شود که معمولا در زلزله های بسیار شدید اتفاق می افتد. ارتعاشات زمین همین‌طورریزش کوه و گاهی فعالیت‌های آتشفشانی را موجب می‌شود.

در حالت کلی کلمه زمین لرزه هر نوع ارتعاشی را در بر می‌گیرد – چه ارتعاش طبیعی چه مصنوعی توسط انسان – که موجب ایجاد امواج ارتعاشی می‌شود. زمین لرزه‌ها اغلب نتیجه حرکت گسل‌ها هستند، و همین‌طور فعالیت‌های آتشفشانی، ریزش کوه‌ها، انفجار معدن‌ها، و آزمایش‌های هسته‌ای. نقطهٔ آغازین شکاف لرزه را کانون می‌نامند. مرکز زمین‌ لرزه نقطه‌ ای است در راستای عمودی کانون و در سطح زمین است. زلزله واژه‌ای از ریشه عربی زلزل به معنی لرزش است. در گذشته زلزله را بومهن می‌نامیدند که برگرفته از بوم‌ مثنه مرکب از بوم (زمین) و مثنه (حرکت) به معنی حرکت زمین است.

 مدیریت بحران:

امداد رسانی شامل  اقداماتی است که در لحظات پیش از وقوع بحران و بعد از وقوع بحران انجام می شود .اقدامات مذکور جهت نجات جان انسانها و حفظ اموال و داراییها و همچنین جهت برطرف نمودن خسارتهای وارده در اثر بحران انجام می گیرد. موفقیت انجام اقدامات در نظر گرفته شده تا حد بسیار زیادی بستگی به برنامه ریزی دقیق و آمادگی قبلی دارد . امداد رسانی معمولاً در شرایط بسیار سخت  انجام می گیرد و اغلب از نظر اجرایی با مشکلات خاصی روبرو می گردد . اجرای عملیات نجات معمولاً نیاز مبرمی به کارکنان مجرب ، تجهیزات و سایر منابع دارد. بنا براین بدون یک برنامه ریزی مناسب ، سازماندهی و آموزش جامع ، امکان موفقیت عملیات مربوط به این بخش انجام نمی شود.

توصیه‌های مهم هنگام وقوع زلزله:

۱- امادگى:  خود را آماده کنیم تا در صورت وقوع زلزله، بدانیم باید چه کار کنیم. آماده بودن و دانستن این‌ که موقع زلزله چه کاری باید انجام داد، می‌تواند در صورت وقوع زلزله بعدی جان بسیاری از افراد را نجات دهد.

۲- قبل از هر چیز آرامش خود را حفظ کنیم، ترس و وحشت، سرعت عمل و صحت رفتار شما را کاهش می‌دهد. پس با اعتماد به نفس به سرعت نکات ایمنی را انجام دهیم.

۳- به محض وقوع زلزله، اگر ساختمانی یک طبقه است و نزدیک در خروجی هستیم، سریعاً از آن خارج شوید و به فضای باز برویم

۴- در صورتی که در ساختمان اداری چندین طبقه یا در مدرسه هستیم، هر چه زودتر به زیر میز تحریر پناه ببریم به طرف راههای خروجی هجوم نبریم ممکن است همه همین تصمیم را داشته باشند و پلکانها شکسته و یا با جمعیت مسدود شده باشند.

۵- زیر میز محل مناسبی برای پناهگیری است. در کلاس مدرسه زیر میز تحریر خود پناه ببریم

۶- اگر به میز دسترسی نداریم به کنار دیواری بروید و به آن بچسبیم

۷- اگر خارج از ساختمان هستیم، از نزدیک شدن به ساختمانهای بلند، دیوارها و دیگر اشیایی که ممکن است فرو بریزد اجتناب کنیم،

۸- اگرداخل ساختمان هستیم، مواظب افتادن، آجر، لوستر و سایر وسایلی که ممکن است بلغزند و یا واژگون شوند، باشیم. از پنجره‌ها و آئینه‌ها فاصله بگیریم در صورت احساس خطر به زیر میز، تختخواب، میان چار چوبهای محکم در و یا به گوشه‌ای دور از پنجره‌ها پناه ببریم.

۹- محل امنی در داخل ساختمان انتخاب کرده و تا پایان لرزه‌ها در آنجا پناه بگیریم،

۱۰- قبل از اتمام لرزه‌ها سعی نکنید از محل خارج شویم.

۱۱- سعی کنیم تا وقتی تکان‌ها رفع نشده سر جای خود بمانید. سپس در کمال خونسردی و نظم محل را ترک کنیم.

زلزله در ایران:

کشور ما در منطقه‌ای زلزله‌خیز واقع شده است. وقوع هر چند روز یک زلزله آن هم با شدت حدود ۴ ریشتر نشان‌دهنده وجود یک خطر دایمی است. چرا که هر از چند گاه نیز زلزله‌ای مخرب با تلفات انسانی و مالی وسیع به وقوع پیوسته و پس از چندی دوباره کارها به همان روال چرخیده است. زلزله بم از نظر توجه به مسائل پایه‌ای و ریشه‌ای در مدیریت بحران و به تبع آن افزایش پایداری بناها و تأسیسات در برابر خطر زلزله یک نقطه عطف محسوب می‌شود. از این رو توجه به امر مقاوم‌سازی ساختمان‌ها، تأسیسات مهم و شریان‌های حیاتی بسیار ضروری به نظر می‌رسد تا بلکه بتوان از طریق مقاوم‌سازی ساختمان‌ها ضمن حفظ جان انسان‌ها، افزایش پایداری سازه‌های مهم در برابر زلزله، حفظ سرمایه‌های ملی و ارتقای توان کشور برای مدیریت مطلوب بحران ناشی از زلزله کمک کرد.


در حال حاضر به واسطه هشدارهایی که درباره زلزله تهران داده می‌شود، مسأله مقاوم‌سازی به طور جدی در حال پیگیری است. برای ساخت یک سازه و ساختمان معمولی باید به بسیاری از موارد توجه کرد. از جمله مهم‌ترین این موارد می‌توان به پی ساختمان و جوشکاری آن اشاره کرد در حالی که پی ساختمان از اصلی‌ترین موضوعات ساخت و ساز محسوب می‌شود و به عنوان مثال برای ساخت پی باید به میزان دقیق و حساب شده نسبت آب و سیمان را رعایت کرد اما متأسفانه کارگران ساختمانی غیرماهر و آموزش ندیده به این اصول توجه نمی‌کنند و همچنین در جوشکاری ساختمان باید از تکنسین‌های جوشکاری که دارای پروانه جوشکاری هستند استفاده کرد، اما این سهم نیز در کشور ما رعایت نمی‌شود. از آنجا که گسل‌های اصلی و فرعی بسیاری در شمال، غرب، جنوب و شرق تهران وجود دارد و خاک جنوب تهران به دلیل وجود سفره‌های زیرزمینی بسیار در این منطقه سست است، بنابراین به هنگام وقوع زلزله سطح آب‌های زیرزمینی بالا آمده و بسیاری از ساختمان‌ها واژگون می‌شوند و یا در زمین فرو می‌روند.
چنانچه این اتفاق رخ دهد، تمام راه‌های ارتباطی قطع می‌شود، شبکه‌های آب، برق و گاز آسیب می‌بیند و به گفته برخی کارشناسان طبق بررسی‌ها تهران سه روز متمادی در آتش می‌سوزد چرا که در تهران اصول شهرسازی رعایت نشده و ساختمان‌ها به صورت فشرده ساخته شده است. به همین علت در هنگام وقوع زلزله راهی برای کمک‌رسانی و یا دور شدن از حوادث بعد از آن وجود ندارد.

مقاوم سازی در برابر زلزله:

یکی از روش های جدید مقاوم سازی روشی نوین است که جوان نخبه گلپایگانی موفق به ابداع أن درمقاوم سازی ساختمان ها در برابر زلزله شده است.

این روش در برابر هرگونه زمین لرزه با قدرت ریشتر بالا مقاوم است. روش های دیگرمقابله با زلزله در دنیا بویژه در کشور ژاپن در زلزله های خفیف کاربرد دارد و نمی تواند در برابر زلزله های قوی از خود مقاومت نشان دهد.

دراین سامانه با استفاده از نیروی برق در زیر ساختمان میدان مغناطیسی ایجاد می شود که هنگام وقوع زلزله ساختمان به صورت هوشمند از زمین جدا و پس از پایان زلزله به جای اولیه خود باز می گردد بدون اینکه خسارتی به سازه وارد شود.

این روش هنگام  ساخت ساختمان به کارگرفته می شود و در این روش ستون هایی در مرکز و اطراف ساختمان نصب می شود که به سیم پیچ های بسیار قوی مجهزند.

دراین سامانه با استفاده از نیروی برق در زیر ساختمان میدان مغناطیسی ایجاد می شود که هنگام وقوع زلزله ساختمان به صورت هوشمند از زمین جدا و پس از پایان زلزله به جای اولیه خود باز می گردد بدون اینکه خسارتی به سازه وارد شود.

این اختراع از گردش کره زمین به دور خود الهام گرفته  است که در فضا حرکت می کند اما به جایی متصل نیست.

این روش در برابر هرگونه زمین لرزه با قدرت ریشتر بالا مقاوم است  افزود: روش های دیگرمقابله با زلزله در دنیا  بویژه در کشور ژاپن در زلزله های خفیف کاربرد دارد و نمی تواند در برابر زلزله های قوی از خود مقاومت نشان دهد.

نصب این سامانه در یک ساختمان سه طبقه سه ماه زمان می برد و این طرح  در اماکن حساس مانند نیروگاه های اتمی بیمارستان ها و در کشورهای زلزله خیز دنیا  بیشترکاربرد دارد.

گلاویژاصحابی مهندس زمین شناسی و عضو نظام مهندسی تهران

چهارشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۲ - ۰۹:۵۳
کد خبر : 65732
بازدیدها: 575

پاسخی بگذارید »